Een familietherapeut over de psychologische impact van adoptie


Geheimen spelen regelmatig een hoofdrol in de verhalen in Spoorloos. Veel kandidaten voelden vaak al aan dat er iets niet klopte, dat ze anders waren dan hun broertjes of zusjes bijvoorbeeld. Hoe komt het dat sommige ouders zo lang iets geheimhouden? En welke impact heeft dat op een kind? Psycholoog en familietherapeut Wim van Mulligen, redacteur van Psychologie Magazine: “De waarheid zoekt zich hoe dan ook een weg naar buiten.”

 

Robert ziet zijn biologische familie
Robert ziet beelden van zijn familie

 

Goede bedoelingen

“Familiegeheimen ontstaan vrijwel altijd uit loyaliteit,” vertelt van Mulligen. “Ouders zwijgen vaak uit goede bedoelingen. Ze willen hun kind helpen en niet belasten met een ingrijpend verhaal over zijn of haar afkomst. Zeker als het kind nog jong is en volop in ontwikkeling. Ze zien hun kind het liefst gelukkig, dus waarom zouden ze dat gaan verstoren? Een geheim kan op deze manier heel lang een geheim blijven.” In het geval van Robert werd verzwegen dat zijn moeder een zusje ter adoptie had afgestaan. Kinderen voelen vrijwel altijd dat er ‘iets’ is. Het zijn vaak de dingen die niet gezegd worden. In de meeste families wordt bijvoorbeeld vrolijk gediscussieerd over op wie het kind meer lijkt: heeft het de blauwe ogen van mama of de koppigheid van papa?

Beroofd van oorsprong

Toch durven kinderen er vaak niet naar te vragen. Ze willen hun ouders geen verdriet doen, dus houden ze hun mond. Van Mulligen: “Een kind loopt vervolgens met een rot gevoel rond en er ontstaat een vreemde situatie: iedereen weet wat er speelt, maar niemand praat erover. Er is geen openheid, geen vrijheid.” Een goed voorbeeld van een dergelijke situatie is het verhaal van Monica. Zij ontdekte op haar 12de dat haar vader een Spanjaard was. De impact was enorm. Van Mulligen: “Kinderen kunnen zich beroofd voelen van hun eigen oorsprong. Doordat een biologische ouder wordt verzwegen, hebben ze een deel van hun wortels nooit leren kennen. Dat nemen ze de andere ouder of hun adoptieouders vaak kwalijk.”
 

Monica met vader
Monica knuffelt haar vader voor het eerst

Psychologische impact

Van Mulligen ziet dat de psychologische impact op geadopteerde kinderen groot is. "Het veilige anker dat ze dachten te hebben, valt weg. Ze zitten vol met wantrouwen en vragen: wie in de wereld kan ik nog vertrouwen? Zijn er nog meer dingen die ik niet weet? Hoe goed ken ik mijn ouders eigenlijk? En dan volgen er logischerwijs de vragen naar de biologische ouder: lijk ik op hem? Denkt zij weleens aan me? Ouders die iets achterhouden voor hun kind doen dat vaak met de beste bedoelingen. Maar ook schaamte en onverwerkt verdriet kan daarbij een rol spelen. Ze vinden het te pijnlijk om de waarheid op te rakelen, of denken dat de gevolgen niet te overzien zijn als 'het' bekend wordt: een breuk in de familie, een gekwetst familielid, en wat zal de omgeving ervan denken?”

Openheid is heilzaam

En als je dan alles bij elkaar neemt, is de conclusie van de psycholoog niet vreemd: “Ik pleit altijd voor openheid, het liefst zo vroeg mogelijk. Hiermee voorkom je ook dat kinderen het van anderen horen, op een onbewaakt moment, uit de mond van bijvoorbeeld een aangeschoten oom of loslippige buurvrouw. Het is dan ook wetenschappelijk aangetoond dat openheid heilzaam is. Het zou bevorderend zijn voor de gezondheid en leiden tot minder piekeren. Of zoals psycholoog Steven Pont het ooit zo mooi zei: ‘Soms kun je maar beter geslagen worden door de waarheid dan geaaid door een leugen’.”

 

Nederlandse adoptie